MPSC सराव प्रश्नपत्रिका - विषय - अर्थशास्त्र - भारतीय करप्राणाली

 

MPSC सराव प्रश्नपत्रिका - विषय - अर्थशास्त्र - भारतीय करप्राणाली  

                                या पोस्ट मध्ये, MPSC परिक्षेतील, अर्थशास्त्र या विषयामधील, भारतीय करप्राणाली या टॉपिकची ऑनलाईन टेस्ट देण्यात आलेली आहे. ही टेस्ट घेत असतांना या चॅप्टर मधील खालील मुद्दे लक्षात घेतले गेले आहेत -

1)  या चॅप्टर मध्ये मौर्य काळामध्ये कर कसा गोळा केला जात होता आणि चाणक्यांनी कर गोळा करण्याची तुलना मध गोळा करण्याशी कशी केली आहे याबद्दल सांगितले आहे.

2) तसेच ब्रिटिशांच्या काळात कर गोळा करण्याची सुरुवात कधी झाली व ती कर गोळा करण्याची सिस्टम भारतामध्ये सर्वप्रथम कोणी आणली याबद्दलची माहिती दिलेली आहे.

3) सन १९२४ मध्ये भारतामध्ये प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष कर गोळा करण्यासाठी एक केंद्रीय महसूल मंडळ CBR स्थापन झाले.

4) पुढे जाऊन १९६३ मध्ये या CBR चे विभाजन होऊन CBDT - प्रत्यक्ष कर गोळा करण्यासाठी आणि CBEC - अप्रत्यक्ष कर गोळा करण्यासाठी अशा संस्था बनल्या.

5) पुढे चालून या कर गोळा करण्याच्या पद्धतीमध्ये वेगवेगळ्या सुधारणा सुद्धा झाल्या. यासाठी काही समित्यांनी आपल्या महत्त्वाच्या शिफारशी सुद्धा केल्या.

6) त्यापैकी राजा चेलय्या समिती जी १९९१ मध्ये स्थापन झाली होती तिने भारताला LPG – Liberalization, Privatization  आणि Globalization धोरण आणण्यासाठी पूरक अशी रचना तयार करून शिफारशी केल्या.

7) २००२ मध्ये विजय केळकर समितीने ५ लाखांपर्यंतचे उत्पन्न करमुक्त करण्याची शिफारस केली तसेच MAT – Minimum Alternate Tax ची सुद्धा शिफारस केली.

8) कर का घेतला जातो ? तर कर देशाला आपला गाडा चालवण्यासाठी म्हणजेच देशामध्ये वेगवेगळ्या सोयीसुविधा राबवण्यासाठी, लोकांचे कल्याण करण्यासाठी आणि स्वतःचे खर्च भागवण्यासाठी पैशाची गरज असते.

9) हा पैसा सरकार लोकांकडून जमा करते याला आपण म्हणतो कर.

10) कर हे दोन प्रकारचे असतात प्रत्यक्ष कर आणि अप्रत्यक्ष कर.

11) प्रत्यक्ष कर किंवा Direct Tax म्हणजे जो एखाद्या कंपनीच्या उत्पन्नावरती किंवा एखाद्या व्यक्तीच्या उत्पन्नावरती लावला जातो.

12) हा टॅक्स जस उत्पन्न वाढत जाते तसतसा हा टॅक्सची रक्कम सुद्धा वाढत जाते.

13) अप्रत्यक्ष टॅक्स म्हणजे Indirect Tax ही एक अशी सिस्टम आहे यामध्ये वेगवेगळ्या वस्तूंवर आणि सेवांवर कर लावले जातात.

14) या पद्धतीमध्ये श्रीमंताकडून आणि गरिबाकडून एकाच पद्धतीचा कर घेतला जातो.

15) हा कर त्यांनी खरेदी केलेल्या वस्तूंवर किंवा उपभोगलेल्या सेवांवरती असतो.

16) यानंतर या चॅप्टर मध्ये आपल्याला वस्तू आणि सेवा कर म्हणजेच GST याबद्दलची सुद्धा माहिती दिलेली आहे.

17) GST कसा तयार झाला, GST कोणत्या तारखेपासून लागू झाला, किती अप्रत्यक्ष करांना विलनीकरण केल्यानंतर GST तयार झाला, यामध्ये आपल्या घटनेमध्ये कसा बदल झाला, कोणती तीन नवीन कलमे यामध्ये जोडली गेली, GST नंबर काय असतो, GST किती प्रकारचा असतो आणि GSTचे प्रामुख्याने किती दर असतात या पद्धतीची माहिती सुद्धा सविस्तरपणे या चॅप्टर मध्ये आपल्याला पाहायची आहे.

18) तसेच Inflation म्हणजेच महागाई जेव्हा वाढलेली असते तेव्हा सरकार परिस्थिती कशी कंट्रोल मध्ये करते, मंदी येते किंवा Recession येते तेव्हा सरकार काय पावलं उचलते याबद्दलची माहिती सुद्धा आपल्याला या चॅप्टर मध्ये देण्यात आलेली आहे.

MPSC सराव प्रश्नपत्रिका 

विषय - अर्थशास्त्र - भारतीय करप्राणाली  

टाईम : 30 मिनिटे 

मार्क्स : 30

सूचना :

1. विद्यार्थ्यांनी आपले पूर्ण नाव लिहावे.

2. सर्व प्रश्न MCQ टाईप चे आहेत. 

3. प्रत्येक प्रश्नाला 1 गुण आहे.  

4. या टेस्ट साठी निगेटीव्ह मार्किंग सिस्टीम लावलेली नाहीये. 

5. विद्यार्थ्यांनी प्रत्येक प्रश्नासाठी योग्य तो पर्याय निवडावा.  

6. टेस्ट मध्ये विचारली गेलेली प्रश्न खालील प्रमाणे आहेत. 

7. टेस्ट सुरू होण्याआधी तुम्हाला तुमच्या Google Account ने Sign In करायला विचारले जाऊ शकते. अशा परिस्थितीत विद्यार्थ्याने आपल्या किंवा आपल्या आई वडिलांच्या Google Account ने Sign In करावे. 

8. टेस्ट देण्यासाठी या पोस्ट च्या सर्वात शेवटी जावे आणि स्क्रॉल करून Student Name च्या खाली Your Answer वर क्लिक करून आपले नाव लिहावे.

9. टेस्ट Submit झाल्यावर विद्यार्थ्यांनी View Score या बटनावर क्लिक करून आपले मार्क्स चेक करून घ्यावे. 

10. या टेस्ट मध्ये विचारली गेलेली प्रश्न खालील प्रमाणे आहेत. 

विभाग १: चाणक्य आणि प्राचीन काळ

१. मौर्य काळात चाणक्य यांनी 'अर्थशास्त्र' ग्रंथात कराची तुलना कशाशी केली आहे?

अ) वाहती नदी

ब) मधमाशांचे पोळे

क) समुद्रातील लाटा

ड) कल्पवृक्ष

विभाग २: ब्रिटिश काळातील करप्रणाली

२. १८६० मध्ये जेम्स विल्सन याने भारतात पहिल्यांदा कोणता कर लागू केला?

अ) वस्तू व सेवा कर

ब) प्रत्यक्ष कर (शेती व उत्पन्नावरील महसूल)

क) सीमा शुल्क

ड) संपत्ती कर

विभाग ३: केंद्रीय महसूल मंडळ (CBR)

३. Central Board of Revenue (CBR) ची स्थापना कोणत्या वर्षी करण्यात आली?

अ) १९४७

ब) १९६३

क) १९२४

ड) १९९१

विभाग ४: स्वातंत्र्योत्तर काळातील कर महसूल

४. स्वातंत्र्यप्राप्ती ते १९९० या काळात भारतात करचुकवेगिरी (Tax Evasion) वाढण्याचे मुख्य कारण काय होते?

अ) करांचे दर प्रचंड जास्त असणे

ब) करांचे दर अत्यंत कमी असणे

क) कर भरण्याची सोपी पद्धत असणे

ड) डिजिटल प्रणालीचा अभाव

विभाग ५: महसूल मंडळाचे विभाजन (१९६३)

५. १९६३ मध्ये प्रत्यक्ष करांच्या नियमनासाठी कोणत्या स्वतंत्र मंडळाची स्थापना करण्यात आली?

अ) CBEC

ब) CBDT

क) CBIC

ड) GST Council

अजून वाचून पहा : MPSC सराव प्रश्नपत्रिका - इतिहास - आधुनिक भारताचा इतिहास 

विभाग ६: अप्रत्यक्ष कर मंडळाची उत्क्रांती

६. २०१८ मध्ये कोणत्या मंडळाचे नाव बदलून CBIC (Central Board of Indirect Taxes and Customs) असे करण्यात आले?

अ) CBDT

ब) CBR

क) CBEC

ड) VAT Board

विभाग ७: राजा चलैय्या समिती (१९९१)

७. १९९१ च्या LPG धोरणाला पूरक अशी कर रचना तयार करण्यासाठी कोणत्या समितीने शिफारशी केल्या होत्या?

अ) विजय केळकर समिती

ब) राजा चलैय्या समिती

क) उरजित पटेल समिती

ड) बिमल जालान समिती

विभाग ८: विजय केळकर समिती (२००२)

८. वैयक्तिक आयकराची मर्यादा ५ लाखांपर्यंत करमुक्त करण्याची आणि MAT ची शिफारस कोणत्या समितीने केली?

अ) राजा चलैय्या समिती

ब) बलवंत राय समिती

क) विजय केळकर समिती

ड) नरसिंहम समिती

विभाग ९: कर आकारणीचा मुख्य उद्देश

९. भारतात कर आकारणीचा मूळ आणि मुख्य उद्देश काय आहे?

अ) परदेशी गुंतवणूक वाढवणे

ब) वित्तीय तूट भरून काढणे आणि कल्याणकारी राज्य निर्माण करणे

क) खाजगी बँकांचे राष्ट्रीयीकरण करणे

ड) आयात पूर्णपणे बंद करणे

विभाग १०: घटनात्मक तरतूद (कलम २६५)

१०. भारतीय संविधानाच्या कोणत्या कलमानुसार "कायद्याने निश्चित केल्याशिवाय सरकारला कर आकारणी किंवा वसुली करता येत नाही"?

अ) कलम ३७०

ब) कलम २४६

क) कलम २६५

ड) कलम २८०

विभाग ११: संसदेचे अधिकार

११. करांच्या बाबतीत देशाच्या संसदेला खालीलपैकी कोणता अधिकार आहे?

अ) संसद करांचे दर कमी करू शकते, बदलू शकते किंवा स्थिर ठेवू शकते

ब) संसद केवळ कर वाढवू शकते, कमी करू शकत नाही

क) संसद करांचे नियम ठरवू शकत नाही

ड) संसद फक्त अप्रत्यक्ष करांबाबत निर्णय घेऊ शकते

विभाग १२: प्रत्यक्ष कराची संकल्पना

१२. ज्या करात 'कराघात आणि करभार' एकाच व्यक्तीवर असतो, त्याला काय म्हणतात?

अ) अप्रत्यक्ष कर

ब) प्रतिगामी कर

क) प्रत्यक्ष कर

ड) मूल्यवर्धित कर

विभाग १३: कर संक्रमण (Tax Shifting) - प्रत्यक्ष कर

१३. प्रत्यक्ष कराच्या संदर्भात 'कर संक्रमण' (Tax Shifting) बाबत कोणते विधान सत्य आहे?

अ) हा कर दुसऱ्या व्यक्तीवर सहज ढकलला जातो

ब) हा कर दुसऱ्या व्यक्तीवर ढकलला जात नाही

क) हा कर फक्त ग्राहकांवर ढकलला जातो

ड) या कराचे संक्रमण १००% अनिवार्य असते

विभाग १४: प्रत्यक्ष कराचे स्वरूप

१४. प्रत्यक्ष कराचे स्वरूप प्रामुख्याने कसे असते, जे श्रीमंतांवर मोठ्या प्रमाणात आकारले जाते?

अ) प्रतिगामी (Regressive)

ब) प्रगतीशील (Progressive)

क) अलवचिक (Inelastic)

ड) तटस्थ (Neutral)

विभाग १५: अप्रत्यक्ष कराची संकल्पना

१५. अप्रत्यक्ष कर (Indirect Tax) प्रामुख्याने कशावर लावला जातो?

अ) व्यक्तीच्या एकूण वार्षिक उत्पन्नावर

ब) कंपन्यांच्या निव्वळ नफ्यावर

क) वस्तू आणि सेवांवर

ड) वारसा हक्काने मिळालेल्या संपत्तीवर

विभाग १६: अप्रत्यक्ष कराचे स्वरूप

१६. अप्रत्यक्ष कर कोणत्या स्वरूपाचा असतो, कारण याचा भार गरीब आणि सामान्य ग्राहकांवर जास्त पडतो?

अ) प्रगतीशील (Progressive)

ब) प्रतिगामी (Regressive)

क) न्यायपूर्ण (Just)

ड) प्रमाणशीर (Proportionate)

विभाग १७: उपकर (Cess)

१७. 'उपकर' (Cess) च्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य अचूक आहे?

अ) तो कोणत्याही सामान्य खर्चासाठी वापरता येतो

ब) तो विशिष्ट कारणासाठीच (Specific Purpose) गोळा व वापरला जातो

क) तो फक्त आयातीवर लावला जातो

ड) तो १००% करमुक्त असतो

विभाग १८: शिक्षण व आरोग्य उपकर

१८. सध्या भारतात शिक्षण व आरोग्य उपकर (Education & Health Cess) किती टक्के आकारला जातो?

अ) २%

ब) ५%

क) ४%

ड) १०%

विभाग १९: संपत्ती कर (Wealth Tax)

१९. कोणत्या सालच्या अर्थसंकल्पात माजी अर्थमंत्री अरुण जेटली यांनी संपत्ती कर पूर्णपणे रद्द केला?

अ) २०१०

ब) २०१५

क) २०१७

ड) २०२४

विभाग २०: GAAR चे उद्दिष्ट

२०. 'GAAR' (General Anti-Avoidance Rule) हे नियम कशासाठी आणले गेले आहेत?

अ) थेट परदेशी गुंतवणूक वाढवण्यासाठी

ब) कंपन्यांद्वारे केल्या जाणाऱ्या बेकायदेशीर करचुकवेगिरीला रोखण्यासाठी

क) कृषी कर्जे माफ करण्यासाठी

ड) निर्यात शुल्क कमी करण्यासाठी

विभाग २१: GST ची घटनादुरुस्ती

२१. भारतात वस्तू आणि सेवा कर (GST) लागू करण्यासाठी संविधानात कोणती घटनादुरुस्ती करण्यात आली?

अ) ४२ वी घटनादुरुस्ती

ब) ९१ वी घटनादुरुस्ती

क) १०१ वी घटनादुरुस्ती

ड) ४४ वी घटनादुरुस्ती

विभाग २२: GST मधील करांचे विलीनीकरण

२२. १ जुलै २०१७ पासून लागू झालेल्या GST मध्ये एकूण किती अप्रत्यक्ष कर विलीन करण्यात आले?

अ) १०

ब) ५

क) १२

ड) १७

विभाग २३: GST परिषदेची स्थापना

२३. संविधानातील कोणत्या नवीन कलमाद्वारे 'जीएसटी परिषदेची' (GST Council) स्थापना आणि रचना करण्यात आली आहे?

अ) कलम २४६-A

ब) कलम २६९-A

क) कलम २७९-A

ड) कलम २८०

विभाग २४: GST चे मुख्य दर (Slabs)

२४. खालीलपैकी कोणता पर्याय GST च्या ५ मुख्य दरांचा (Slabs) अचूक गट दर्शवतो?

अ) ०%, २%, १०%, १८%, २५%

ब) ०%, ५%, १२%, १८%, २८%

क) ५%, १०%, १५%, २०%, २५%

ड) ३%, ८%, १२%, १८%, ३०%

विभाग २५: GSTIN ओळख क्रमांक

२५. प्रत्येक व्यापार्‍याला मिळणारा GSTIN क्रमांक किती अंकी असतो आणि त्याचे पहिले २ अंक काय दर्शवतात?

अ) १० अंकी, पॅन कोड

ब) १२ अंकी, आधार कोड

क) १५ अंकी, राज्याचा कोड (State Code)

ड) १६ अंकी, जिल्हा कोड

विभाग २६: आदर्श करप्रणालीची तत्त्वे

२६. कराचा दर काय असेल, तो कधी भरायचा आणि त्याची मर्यादा काय असेल, हे लोकांना आधीच पूर्व-निश्चित असणे म्हणजे करप्रणालीचे कोणते तत्त्व होय?

अ) लवचिकता

ब) न्यायपूर्णता

क) निश्चितता

ड) पारदर्शकता

विभाग २७: चलनवाढ नियंत्रण (Inflation)

२७. जेव्हा बाजारात चलनवाढ (महागाई) होते, तेव्हा ती रोखण्यासाठी सरकार आणि मध्यवर्ती बँक प्रामुख्याने काय करतात?

अ) लोकांच्या हातातील पैसा वाढवतात

ब) 'मागणीवर नियंत्रण' आणून खरेदीशक्ती कमी करतात

क) करांचे दर अत्यंत कमी करतात

ड) सरकारी खर्च दुप्पट करतात

विभाग २८: मंदी निवारण (Recession)

२८. मंदीच्या काळात बाजारात मागणी वाढवण्यासाठी सरकारद्वारे कोणता विशेष वित्तीय उपाय केला जातो?

अ) करांचे दर वाढवले जातात (Tax Hike)

ब) करांचे दर कमी केले जातात (Tax Cut)

क) वस्तू व सेवांवर बंदी घातली जाते

ड) व्याजदर प्रचंड वाढवले जातात

विभाग २९: प्रमाणशीर कर (Proportionate Tax)

२९. ज्या कर पद्धतीमध्ये उत्पन्नाची पातळी कितीही वाढली किंवा कमी झाली, तरी कराचा दर (टक्केवारी) स्थिर राहतो, त्यास काय म्हणतात? (उदा. कंपनी कर)

अ) प्रगतशील कर

ब) प्रतिगामी कर

क) प्रमाणशीर कर

ड) उपकर

विभाग ३०: एकमुखी व बहुमुखी कर पद्धती

३०. भारताच्या कर व्यवस्थेच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान पूर्णपणे सत्य आहे?

अ) भारतामध्ये सध्या पूर्णपणे 'एकमुखी कर पद्धत' आढळते

ब) भारताची कर व्यवस्था 'बहुमुखी' आहे, कारण येथे वेगवेगळ्या स्तरांवरून (प्रत्यक्ष व अप्रत्यक्ष) महसूल गोळा केला जातो

क) भारतात फक्त अप्रत्यक्ष करांचेच अस्तित्व आहे

ड) भारतात कर गोळा करण्याचा फक्त एकच निश्चित बिंदू आहे.

                         

                          इथून खाली टेस्ट द्यायला सुरुवात करायची आहे.